دو آمار تازه از اقتصاد ایران در مردادماه، در نگاه اول نشانه‌هایی از بهبود را مخابره می‌کنند. نخست، آمار شاپرک که نشان می‌دهد ارزش حقیقی (با حذف اثر تورم) تراکنش‌ها ۳.۷ درصد نسبت به تیر و ۲.۵ درصد نسبت به مرداد سال گذشته افزایش یافته است. دوم، شامخ صنعت با ثبت عدد ۴۹.۸ خود را به مرز ۵۰ رسانده؛ سطحی که عبور از آن می‌تواند به معنای خروج از رکود باشد.

رونق پشت در اقتصاد ایران؟ پشت این دو کورسوی امید، اما ابهام‌های مهمی وجود دارد. شامخ کل اقتصاد با عدد ۴۶.۹ برای پانزدهمین ماه متوالی زیر ۵۰ باقی مانده و شامخ صنعت نیز با وجود بهبود، دهمین ماه متوالی انقباض را تجربه کرده است. بخشی از بهبود مرداد را می‌توان ناشی از عادی‌ترشدن فعالیت‌ها نسبت به ماه‌های درگیر جنگ و بازگشت نسبی کسب‌وکارها دانست. اما بخش دیگر آن یک اصلاح صرفا عددی و برگشت از کف است؛ بنابراین شواهد هنوز برای اعلام بازگشت رونق کافی نیست.

پول داغ یا رونق؟ اما مساله رشد بیش از تورم تراکنش‌های شاپرک یک توضیح مهم‌تر دارد؛ افزایش انتظارات تورمی. وقتی خانوارها و بنگاه‌ها انتظار دارند قیمت‌ها در آینده بالاتر برود، هزینه نگهداری پول افزایش می‌یابد. در نتیجه خریدهای آینده به امروز منتقل می‌شود و صاحبان پول تلاش می‌کنند سریع‌تر نقدینگی خود را به کالا و دارایی تبدیل کنند. پدیده‌ای که می‌توان آن را «زودخرجی» نامید، یعنی همه سعی می‌کنند مخارج خود را پیش از آنکه ارزش پول از بین رود انجام دهند.

از این زاویه، رشد حقیقی تراکنش‌های شاپرک لزوما نشانه افزایش رفاه یا رونق مصرف نیست؛ بلکه می‌تواند ردپای همان «پول داغ» باشد. کنار هم گذاشتن شامخ زیر ۵۰ و افزایش تراکنش‌ها نیز این تردید را تقویت می‌کند: اقتصاد مرداد نشانه‌هایی از بهبود دارد، اما هنوز مشخص نیست این حرکت از رونق واقعی می‌آید یا از ترس گران‌ترشدن فردا.