آمارهای داد و ستد در بورس کالا در نیمه نخست سال ۱۴۰۵، در مقایسه با مدت مشابه سال قبل، از کاهش ۴۹ حجم فروش مهمترین خوراک فولادسازان یعنی آهن اسفنجی حکایت دارد.
دادههای رسمی تالار صنعتی و معدنی در این مقایسه نشان میدهد که چگونه ناترازی برق، شریان حیاتی زنجیره فولاد را مسدود کرده است. این بحران هرچند پشت اعداد درشت ارزش معاملات پنهان مانده، اما در کف بازار، یک «آژیر قرمز» برای متغیرهای بنیادی تولید ملی است.
آهن اسفنجی؛ ویترین بحران انرژی
در ۶ ماهه ابتدایی سال ۱۴۰۵، حجم عرضه و معامله فیزیکی آهن اسفنجی با افت سنگین ۴۹ درصدی از ۴.۹۷ میلیون تن به ۲.۵۶ میلیون تن تقلیل یافت. این نصف شدن عرضه که معلول مستقیم قطعی برق کارخانجات احیا در اوج فصل گرما بود، در عمل موتور محرک کمبود خوراک و جهش رقابتهای قیمتی برای شمش در ماههای اخیر شد.
نکته تکاندهنده آنکه، با وجود رشد عمومی قیمتها، ارزش معاملات این حلقه کلیدی به دلیل افت شدید تناژ، حتی ۱.۷ درصد نسبت به دوره مشابه سال ۱۴۰۴ کوچکتر شد (۸۲.۷ همت در برابر ۸۴.۱ همت)؛ نشانهای واضح از اینکه ناترازی انرژی دیگر حتی با تورم نیز قابل پوشش نیست.
تالار ۱۴۵۴ همتی
با وجود مشکلات تولید در معدن و صنایع معدنی، ارزش کل معاملات تالار صنعتی و معدنی در نیمه نخست ۱۴۰۵ با جهش خیرهکننده ۱۱۰.۷ درصدی، از ۶۹۰.۳ همت عبور کرد و به رقم بیسابقه ۱۴۵۴.۵ همت رسید.
اما لایههای عمیقتر آمار نشان میدهد ارزش ریالی معاملات بیش از ۲.۱ برابر شده، مجموع تناژ فیزیکی تالار تنها ۱۰.۳ درصد رشد داشته است (افزایش از ۵۶.۶ به ۶۲.۵ میلیون تن). بخش بزرگ همین رشد تناژ اندک نیز حاصل جهش در محصولات با ارزش افزوده بالا نیست، بلکه ناشی از عرضه کالاهایی مانند سیمان و سنگآهن کلوخه بوده است.
دوقطبی مس و فولاد؛ تسخیر ۶۴ درصد از ارزش تالار
بررسی ترکیب ارزش دادوستدها نشان میدهد که بازار در ۶ ماهه نخست ۱۴۰۵، در انحصار دو فلز استراتژیک بوده است؛ فولاد با سهم ۴۳.۹ درصدی و آمار معامله به میزان ۶۳۸.۴، رشد ارزشی ۱۰۴.۱ درصدی را ثبت کرد؛ اگرچه تناژ فیزیکی آن با افت ۴.۲ درصدی به ۸.۷۵ میلیون تن رسید.
و دیگری مس که با سهم ۱۹.۹ درصدی و جهش ارزشی به میزان ۱۹۵.۲ درصدی، نزدیک به ۲۹۰ همت نقدینگی جذب کرد؛ آن هم در حالی که تناژ کاتد و مفتول تحویلشده (۱۵۱ هزار تن) نسبت به سال قبل تغییر قابل ملاحظه ای نداشت (۲.۳ درصد منفی).
کوچ تاریخی از تعهدات سلف به تحویل فوری
بارزترین چرخش رفتاری بازیگران بازار در نیمه نخست امسال، دگرگونی شیوه تسویه قراردادهاست. در شرایطی که نااطمینانی از افق تأمین انرژی و نوسانات ارزی به اوج رسیده، خریداران دیگر تمایلی به بستن قراردادهای بلندمدت ندارند. در فولاد حجم معاملات سلف نسبت به سال قبل ۱۹.۷ درصد افت کرد، در حالی که تقاضا برای معاملات نقدی ۵۵ درصد افزایش داشت.
از سویی در صنعت مس این چرخش شبیه به یک زلزله بود؛ حجم قراردادهای سلف ۹۸ درصد سقوط کرد و در عوض، معاملات نقدی با جهش وزنی ۳۴۹ درصدی و جهش ارزشی ۳ هزار و ۵۰۲ درصدی بالغ بر ۲۸۳ همت کل بار بازار را به دوش کشید.
این دگرگونی آشکار نشان میدهد مصرفکننده و بازرگان دیگر حاضر به پذیرش ریسک «تحویل آتی» نیستند و ترجیح میدهند کالا را بهصورت فیزیکی و با تسویه آنی تصاحب کنند.
آدرس غلط
به اعتقاد کارشناسان، رکوردهای ریالی بورس کالا نباید آدرس غلط بدهند. در غیاب سرمایهگذاری برای رفع ناترازی پایدار برق و گاز، زنجیره ارزش فلزات با فرسایش مداوم عرضه فیزیکی روبهروست. در این فضا، جهش مداوم ارزش معاملات نه نشانهای از رونق، بلکه هشداری از تعمیق انتظارات تورمی، کاهش اطمینان به آینده و عطش تبدیل هرچه سریعتر نقدینگی به داراییهای فیزیکی است.