توقف بورس تهران ۵۰ روزه شد. روزهای بدون معاملهای که این پرسش را جدیتر از همیشه مطرح کرد که بازارهای سهام در شرایط جنگی چگونه واکنش نشان میدهد؟
توقف بورس تهران ۵۰ روزه شد. روزهای بدون معاملهای که این پرسش را جدیتر از همیشه مطرح کرد که بازارهای سهام در شرایط جنگی چگونه واکنش نشان میدهد؟ آیا تعطیلی، راهحل مدیریت بحران است یا بازار باید مسیر طبیعی خود را طی کند؟ بورسهای جهان در چنین شرایطی چه واکنشی نشان دادند و آیا از وضعیت جنگی عبور کردهاند؟ این بورسها در مواجهه با جنگ چه عبرتی برای ما دارند؟
بازتاب جنگ ایران در بورس آمریکا
نمودار زیر تصویر روشنی از سه شاخص اصلی بازار سهام آمریکا یعنیS&P ۵۰۰، نزدک و داوجونز از آغاز جنگ ایران ارائه میدهد. همانطور که مشاهده میشود، همزمان با آغاز جنگ ایران، هر سه شاخص واکنشی منفی نشان دادند و افتی معنادار را تجربه کردند اما پس از اعلام آتشبس، شرایط بهسرعت تغییر کرد. تقریباً میتوان گفت تمام این افتها جبران شد. شاخص S&P ۵۰۰ حتی بار دیگر به محدوده رکورد تاریخی خود نزدیک شده؛ رکوردی که پیشتر در ماه ژانویه ثبت شده بود. نزدک و داوجونز نیز اگرچه هنوز اندکی با سقفهای قبلی فاصله دارند، اما بخش عمدهای از افت خود را پس گرفتهاند. پیامی که بورس آمریکا به سرمایهگذاران میدهد روشن است: بازار، فضای جنگی را تا حد زیادی پشت سر گذاشته و برآورد غالب این است که آثار اقتصادی جنگ، دستکم برای اقتصاد آمریکا، پایدار و گسترده نخواهد بود.
واکنش بورسهای اروپایی چگونه بود؟
در بازارهای سهام اروپایی، تصویر کمی متفاوتتر است. شاخصهایی مانند فوتسی لندن، Stoxx ۶۰۰ و دیگر شاخصهای مهم منطقه یورو رفتار یکسانی نداشتند. بورس لندن واکنش شدیدی به جنگ نشان نداد، اما شاخصهای اصلی اروپایی همزمان با آغاز درگیریها افت کردند. پس از آرامتر شدن شرایط، این بازارها نیز بخشی از افت خود را جبران کردند، هرچند هنوز مانند بورس آمریکا به سطوح پیش از جنگ بازنگشتهاند. دلیل این تفاوت روشن است: اروپا در مجموع واردکننده بزرگ انرژی است و نسبت به شوکهای نفت و گاز آسیبپذیری بیشتری دارد. در نتیجه طبیعی است که بازار سهام اروپا با احتیاط بیشتری به شرایط بازگردد.
بورسهای آسیایی چه عکسالعملی نشان دادند؟
در آسیا نیز روند مشابهی دیده میشود. نیکی ژاپن، کاسپی کره جنوبی و بورسهای منطقه با شروع جنگ وارد فاز نزولی شدند، اما پس از فروکش کردن تنشها، دوباره به مسیر قبلی خود بازگشتند. ژاپن و کره جنوبی بهعنوان اقتصادهایی وابسته به واردات انرژی، در برابر چنین شوکهایی حساسترند. با این حال اکنون میتوان گفت بخش عمده اثر جنگ از قیمتها خارج شده و شاخصها به نزدیکی سطوح پیش از جنگ رسیدهاند.
مقایسه دو اقتصاد در حال توسعه؛ واردکننده و صادرکننده انرژی
برای درک بهتر تفاوت واکنش بازارها، مقایسه هند و برزیل جالب توجه است. بورس هند بهعنوان بازاری در کشوری واردکننده انرژی، افت قابلتوجهی را تجربه کرد و هنوز بهطور کامل بازیابی نشده است. در مقابل، بورس برزیل نهتنها افت اولیه را جبران کرده، بلکه اکنون در سطحی بالاتر از پیش از جنگ قرار دارد. این رفتار نشان میدهد در دورههای جنگی، ابتدا موجی از هیجان منفی همه بازارها را در بر میگیرد؛ اما در ادامه، بازارها بر اساس منافع اقتصادی واقعی کشورها مسیر خود را جدا میکنند.
سایه جنگ از سر بورسهای جهان پر کشید؟
اگر تمام این بورسها را کنار هم قرار دهیم، یک الگوی مشترک دیده میشود. با آغاز جنگ، ریسک جهانی افزایش یافت و تقریباً همه بازارها منفی شدند. سرمایه در بازار سهام ذاتاً محتاط است و در شرایط جنگی، نخستین واکنش آن خروج از ریسک است. هیچیک از این بورسها تعطیل نشدند؛ بازارها باز ماندند و قیمتها مسیر خود را پیدا کردند. با شکلگیری آتشبس، روندها تغییر کرد و اغلب شاخصها از کفهای جنگی فاصله گرفتند. برخی بازارها مانند آمریکا و برزیل حتی از نقطه شروع جنگ نیز عبور کردند؛ زیرا اقتصادهای صادرکننده انرژی از رشد قیمت کالاها منتفع میشوند و آسیبپذیری کمتری نسبت به شوک انرژی دارند. در مقابل، بازارهایی مانند هند، ژاپن و بخشی از اروپا همچنان با فاصلهای از سطوح پیشین معامله میشوند.
یک درس مهم از بازارهای جهانی
شاید مهمترین نکته این تحولات، نه رشد و افت شاخصها، بلکه کارکرد بازار باز باشد. بازارها در طول بحران باز ماندند، هیجان را تجربه کردند، اما در نهایت قیمتها مسیر تعادلی خود را پیدا کردند. سرمایهگذاری که در اوج ترس اقدام به فروش کرد، ممکن است امروز از تصمیم خود پشیمان باشد. این همان درسی است که بازارهای جهانی بارها تکرار کردهاند: «تعطیلی بازار، بحران را حل نمیکند؛ تنها کشف قیمت را به تعویق میاندازد».
هزینه توقف بورس تهران چقدر است؟ نقدشوندگی ازدسترفته در دوران عدم فعالیت بازار سهام
بورس تهران پیشتر نیز تجربه تعطیلی در شرایط جنگی را داشته است. در جریان جنگ ۱۲ روزه سال گذشته، بازار سهام برای ۸ روز معاملاتی متوقف شد. پس از بازگشایی، با وجود محدودیت دامنه نوسان، میانگین ارزش معاملات روزانه حدود ۷ هزار میلیارد تومان بود؛ یعنی تنها در همان ۸ روز، حدود ۵۶ هزار میلیارد تومان گردش مالی و نیاز نقدینگی از بازار سلب شد. اکنون اگر آن تجربه را با توقف فعلی مقایسه کنیم، ابعاد ماجرا بسیار بزرگتر به نظر میرسد. با توجه به میانگین ارزش معاملات در یک ماه منتهی به تعطیلی اخیر، برآورد میشود بیش از ۳۰۰ هزار میلیارد تومان ارزش معاملاتی بالقوه در این دوره از دست رفته باشد؛ رقمی که میتوانست نشاندهنده نیاز نقدینگی، جابهجایی سرمایه و تداوم جریان طبیعی معاملات باشد.
در همه بورسهای دنیا، نقدشوندگی یکی از مهمترین مزیتهای بازار سهام و پایه اعتماد سرمایهگذاران است. وقتی این امکان برای مدت طولانی از بین میرود، پرسش اصلی تنها درباره حجم معاملات از دسترفته نیست، بلکه درباره اثری است که چنین تصمیمی میتواند بر اعتماد سرمایهگذاران و تمایل آنان به بازگشت دوباره به بازار در آینده بگذارد. البته این موضوع موافقان و مخالفان خود را دارد و درباره ابعاد مختلف آن میتوان بحث کرد، اما آنچه روشن است اینکه ریسک نقدشوندگی، یکی از جدیترین هزینههای توقف طولانیمدت بازار سرمایه محسوب میشود.
رسانه «فردای اقتصاد» را با آدرس زیر در پیامرسان «بله» دنبال کنید
تبادل نظر